در این مقاله سعی شده، نمود عادت واره های اجتماعی در زبان تشبیهات سید حسن غزنوی نشان داده شود. برای نیل به این هدف، با بهره گیری از روش کمی، نخست نمودارهایی دال بر تصویر کلی زبان تشبیهات سید حسن غزنوی، ترسیم شده است تا تفکر غالب آن کشف و تاثیر این تفکر در بسامد زبان تشبیهات او نشان داده شود سپس تاثیر عادت واره های اجتماعی بر ذهن این شاعر و بالتبع تجلی آنها در زبان او مورد بررسی واقع شده است. نتیجه اینکه تفکر جمعی و عادت واره های درباری مانند «مدح» و «ساده گویی»، تفکر و زبان شاعر را احاطه کرده و به شکل قواعدی که شاعر از آنها در محیط خود تبعیت کرده است در ذهن و زبان او مشاهده می شود.

در این پژوهش نظریه ی ساختارگرای تکوینی بوردیو به کار گرفته شد تا هم میزان تأثیر میدان تولید ادبی قرن چهارم به عنوان ابژکتیو و هم میزان تأثیر منش فردوسی به عنوان سوبژکتیو در سروده شدن مهم ترین حماسه ی ملی ایران سنجیده شود. پس از بررسی میدان مذکور و سنجش سرمایه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نمادین مؤثر در عادت واره ی فردوسی، این نتیجه به دست آمد که رابطه ی دیالکتیکی میدان تولید ادبی قرن چهارم که در رابطه با میدان سیاست حکومت سامانی قرار دارد و عادت واره ی کنش گر، فردوسی را به سمت دفاع از آموزه های مبتذل نکشانده، بل که وی به منظوم ساختن روایت های ملی ایران اقدام کرده است. در این گفتار که به روش توصیفی تحلیلی فراهم آمد، استراتژی فردوسی تحت تأثیر عادت واره ی جمعی موجود در زمان خود است که از ساختار سیاسی سامانیان برآمده و عادت واره ی فردی او، تحت تأثیر سرمایه ی نمادین و سرمایه ی فرهنگی او و طبقه ی دهقان است و وی را واداشته است که به حفظ زبان فارسی و هویت ملی ایرانی گرایش یابد. هم چنین به اثبات رسید که پشتوانه ی سیاسی و اقتصادی تولید اثر ادبی، شاهنامه ی فردوسی، ابومنصور عبدالرزاق توسی و هم راهان او بوده اند.

یکی از وجوه کمتر پرداخته شده ی فساد در ساختار سیاسی - اداری ایرانِ معاصر جنبه عادتواره ای آن است. این مسئله به عنوان یکی از عوامل اثر گذار در فرآیند توسعه، در تاریخ معاصر ایران به شکلی پایدار جریان داشته است؛ به همین جهت پژوهش حاضر با تمرکز بر دولت پهلوی اول که خط فاصلِ نمودِ نوگرایی در ساختار دولت در ایران معاصر است، و بر اساس نظریه فرآیندی نوربرت الیاس و با استفاده از روش تاریخی تحلیلی، به بررسی منفعت طلبی شخصی(یکی از مولفه های اصلی فساد سیاسی) در ساختار سیاسی ایران معاصر پرداخته است. بررسی مصادیق این رفتار در دولت های سلسله قاجار و پهلوی، نشان از گستردگی (تعدد) آن در تمام سطوح قدرت و تداوم آن در دوره های بررسی شده دارد. این یافته ها در کنار توجه به این نکته که این رفتار در دولت های پهلوی -که از طریق نوگرایی مناسبات و فرماسیون دولت را تغییر دادند- نیز تداوم یافته است، گواه این است که منفعت طلبی شخصی عادتواره ای است که همپای تحولات ساختار دولت به سمت نوگرایی تغییر نکرده و در نتیجه الزامات عادتواره ای آن همچنان بازتولید کننده ی این رفتار در ساختار سیاسی- اداری ایران معاصر بوده است.

مقطع تاریخی بین 1320 تا 1345 به لحاظ افت و خیزهای سیاسی و ظهور گرایش های فکری متنوع در تاریخ معاصر ایران بسیار حاﺋز اهمیت است. در این مسیر، مترجمان نیز به مثابه عاملان اجتماعی که با بافت اجتماعی این دوره پیوند محکمی داشته اند، از این افت و خیزها و گرایش های فکری تاثیر پذیرفته یا بر آن ها تاثیرگذاشته اند. پژوهش حاضر بر آن است تا رابطه بین رفتار مترجمان و ساختارهای اجتماعی فرهنگی حاکم بر آنان را در قالب نظریه جامعه شناسی تولیدات فرهنگی بررسی نماید. به این منظور، با استفاده از دو مفهوم اصلی عادت واره و میدان در این نظریه، سیر تحول نشر کتاب در ایران و نقش مترجمان در این سیر مورد مطالعه قرار می گیرد و به فراخور مطالب گردآوری شده تاثیر صنعت نشر بر شکل گیری عادت واره مترجمان نیز بررسی می شود. در نهایت، چنین به نظر می رسد که هرچه میدان قدرت و به تبع آن میدان تولیدات فرهنگی زمینه را برای ظهور میدان نشر به شکل یک میدان مستقل و سلسله مراتبی بیشتر فراهم کنند، تاثیرگذاری این میدان بر عادت واره مترجمان بیشتر می شود.

پژوهش حاضر درصدد کشف ساختار عادت واره اقتصادی در میدان روستایی است، تا با رویکرد بوردیویی نگاهی واقع بینانه به نحوه عمل روستاییان در عرصه تصمیم گری اقتصادی بیندازد. روش تحقیق در این مطالعه قوم نگاری است و برای گردآوری داده ها از مشاهده مشارکتی، مصاحبه نیمه ساختار یافته بهره گرفته است. حجم نمونه نیز شامل 23 مشارکت کننده است که با استفاده از نمونه گیری هدفمند در مناطق روستایی شهرستان گیلانغرب انتخاب شده اند و مصاحبه با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار تجزیه و تحلیل شده اند. یافته های تحقیق حاکی از این است که افراد دارای وضعیت افتصادی پایین میدان روستایی دارای عادت واره غیراقتصادی هستند چرا که این افراد در موقعیت کنونی خود، داشتن راحتی و آسایش را ترجیح می دهند تا درآمد زیادتر به شرط زحمت و تلاش بیشتر. ترجیحات شغلی افراد این جایگاه اجتماعی کشاورزی و کار بوروکراتیک است تا بدین وسیله بتوانند از یک سو با کار و تلاش کمتر درآمد بیشتر و از سوی دیگر زمان بیشتری نیز برای خوشگذرانی، استراحت و پرداختن به زندگی مصرف گرایانه داشته باشند. این در حالی است که افراد دارای وضعیت افتصادی متوسط و بالای میدان روستایی عادت واره اقتصادی تری به نسبت افراد دارای وضعیت افتصادی پایین میدان روستایی دارند. این افراد برخلاف افراد دارای وضعیت اقتصادی پایین میدان روستایی زندگی مصرف گرایانه کمتر و تلاش بیشتری برای پس انداز دارند و نیازهای مصرفی خود را برای کسب درآمد بیشتر به تعویق می اندازند. کار و فعالیت برای کسب درآمد بیشتر در اولویت این افراد قرار دارد حتی اگر این کار و شغل سبب شود وقتی برای فراغت و خوشگذارنی و پرداختن به زندگی مصرف گرایانه برای آنها باقی نگذارد.

هدف مقاله حاضر آن است که به تحلیل فضای حاکم بر کافه های خیابان دانشگاه در شهر زاهدان بپردازد. در این راستا، از رویکرد نظری بوردیو و نظریه میدان وی بهره برده شده است. روش تحقیق این پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل دیدگاه های کافه داران و باریستاهای کافه های منتخب در این خیابان بوده که از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته، دیدگاه آن ها جمع آوری شده است. به این منظور، دو نوع کافه در این خیابان (درمجموع 8 کافه)، مشتمل بر کافه های بیرون بر و کافی شاپ، انتخاب و با 12 نفر مصاحبه انجام شده است. بر اساس نتایج به دست آمده دو نوع عادت واره مصرف قهوه و اسپرسو (بین بومیان) و کافه نشینی (بیشتر بین دانشجویان) قابل مشاهده است. میدان های مطرح در بررسی کافه ها، مشتمل بر میدان اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، سیاسی و قدرت هستند. کافه داران با بهره گیری از استراتژی های متضاد، سعی در جذب کاربران مختلف دارند و میان کنش و فعالیت بومیان و دانشجویان نیز تمایز مشاهده می شود. بررسی ارتباط بین مقوله های شناسایی شده نشان داد که مقوله های مرکزی شامل تغییر عادت واره و افزایش مصرف قهوه و تبدیل شدن کافه ها به فضایی شبه عمومی و جاذب جمعیت، تحت تأثیر شرایط علی چون تمایل به تغییر موقعیت اجتماعی، تغییرپذیری عادت واره ها و استفاده از قهوه برای درمان است. کنش کاربران کافه ها در برابر این تغییرات، پذیرش عادت واره جدید و درعین حال بومی سازی مصرف و فضا است. پیامدهای ناشی از این کنش، کم رنگ شدن محدودیت ها، بهبود اقتصاد، ارتباط مداری و اندیشه ورزی است.

پژوهش حاضر با موضوع و هدف فهم میدان ترومای اجتماعی و عادت واره های متناسب با آن، با نگاه جامعه شناختی و با تأکید بر نظریۀ میدان، عادت واره و ناسازی بوردیو انجام شد. روش استفاده شده، کیفی از نوع گراندد تئوری است. داده ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با تکنیک مصاحبۀ نیمه ساختاری از 30 نفر از شهروندان شهر تبریز در سال 1402 انجام شد؛ سپس داده ها جمع آوری و به شیوۀ کدگذاری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد کنشگران، میدان ترومای اجتماعی را دارای ناسازی هایی در ناممکنی کسب سرمایۀ اقتصادی، بی ارزشی سرمایۀ فرهنگی و بحران سرمایۀ اجتماعی می دانند که به خلق عادت واره های ناامیدی و ترس از آینده، روان های پریشان و احساس بی عاملیتی منجر می شود و این دو در یک رابطۀ دیالکتیک، ناسازی های میدان و عادت واره را تشدید و اوضاع را مخاطره آمیز می کنند.

پژوهش حاضر سعی در تبیین این مسأله را دارد که عادت واره نهادی معلمان در مشهد در چه سطحی قرار دارد؟ و در طول زمان تغییرات آن چگونه بوده است؟ یعنی این که معلمان در گذشته از چه عادت واره نهادی برخوردار بوده و امروزه از چه عادت واره نهادی برخوردار هستند؟ بدین منظور چارچوب مفهومی پژوهش بر اساس نظریات بوردیو تدوین گردید. جهت گردآوری و تحلیل داده ها از روش پیمایش و تحلیل موضوعی بهره گرفته شد. جامعه آماری مورد مطالعه در روش پیمایش عبارت بود از معلمان شهر مشهد که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه بندی و فرمول کوکران 360 نفر از آن ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. در روش تحلیل موضوعی با استفاده از نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری با 31 نفر از معلمان مصاحبه گردید. نتایج بخش کمی و کیفی تحقیق بیانگر کاهش سطح عادت واره نهادی معلمان می باشند. به طوری که نتایج بخش کمی بیانگر آن است که سطح عادت واره نهادی معلمان پایین تر از سطح متوسط قرار دارد و نتایج بخش کیفی نیز نشان دهنده کاهش عادت واره نهادی معلمان در سال های اخیر است. چنین وضعیتی برای میدان آموزش که یکی از مهم ترین کارکردهای میدان اجتماعی را بر عهده دارد، رضایت بخش نیست. .

با توجه به این که بوردیو در آثار تجربی و نظری خویش ایده ی مدرنیته، تحول، توسعه و تکامل جوامع را به طور غیر مستقیم مطرح نموده است، مساله ی اصلی تحقیق حاضر حول این موضوع متمرکز است که توسعه در آثار بوردیو چگونه نمود یافته است؟ و چه ویژگی هایی دارد؟ نتایج مرور نظام مند آرای بوردیو نشان می دهد توسعه از دیدگاه بوردیو عبارت است از تغییر جوامع سنتی یکپارچه و متحد به جوامعی متکثر و منفک به لحاظ میدان، سرمایه و عادت واره که با ویژگی هایی از قبیل استقلال نسبی، کارکرد، حجم سرمایه، منازعه و منطق و روابط ارگانیک همراه است (جوامع مدرن). در این راستا توسعه دارای دو مرحله ی به هم پیوسته است که عبارت است از: «مرحله ی اول: گذار از جامعه ی سنتی به جامعه ی مدرن» و «مرحله ی دوم: تمایزیافتگی در جامعه ی مدرن». به لحاظ ویژگی ها و عوامل موثر بر توسعه ی جوامع، بوردیو معتقد است که توسعه از یک سو، امری ارزشی و از سوی دیگر، واقعیتی چند بعدی است که در چارچوب تغییر مبتنی بر تفکیک همه جانبه قرار دارد.